Có thể săn tìm hành tinh ngoại mà không cần kính thiên văn vũ trụ

Phan Thanh Hiền

Các nhà nghiên cứu ở Mĩ vừa sử dụng một kính thiên văn mặt đất phát hiện ra những hợp chất hữu cơ trong khí quyển của một hành tinh ngoại – tức là một hành tinh đang quay xung quanh một ngôi sao khác ngoài Mặt trời của chúng ta. Các nhà nghiên cứu khẳng định, kết quả trên sẽ mở ra cuộc săn tìm những hành tinh giống Trái đất đối với những ai có cơ hội sử dụng một chiếc kính thiên văn tiên tiến. “Chúng tôi trông đợi một sự bùng nổ nghiên cứu hành tinh ngoại vì nó không hạn chế với chỉ vài ba người có chút may mắn được tiếp cận được với kính thiên văn vũ trụ”, Pieter Deroo, tại Viện Công nghệ California, nói.

Phát hiện ra vào năm 2005, hành tinh ngoại HD189733b quá nóng cho sự sống phát triển, nhưng một phương pháp mới do Pieter Deroo và các đồng nghiệp của ông phát triển có thể sàng lọc những hành tinh thích hợp cho sự sống. (Ảnh: ESA, NASA, M Kornmesser (ESA/Hubble) và STScI)

Kể từ khi các nhà thiên văn lần đầu tiên phát hiện ra một hành tinh đang quay xung quanh một ngôi sao khác vào năm 1992, họ đã tiếp tục đưa vào danh mục hơn 400 hành tinh ngoại như thế này. Kĩ thuật săn tìm được ưa chuộng được biết là phương pháp đi qua nhờ đó các nhà thiên văn theo dõi ánh sáng phát ra từ một ngôi sao và tìm kiếm sự lu mờ cường độ sáng của nó gây ra bởi một hành tinh đang quét qua phía trước ngôi sao bố mẹ của nó cắt ngang qua hướng nhìn từ phía Trái đất.

Giai đoạn tiếp theo trong nghiên cứu hành tinh ngoại là bắt đầu nhìn gần hơn vào bản chất của những hành tinh này với mục tiêu tối hậu là khám phá ra một hành tinh có những điều kiện thích hợp cho sự sống giống như Trái đất. Bước đầu tiên là giải mã thành phần hóa học của khí quyển hành tinh ngoại vì điều này có thể mang lại thông tin về sự hình thành và tiến hóa của hành tinh; nó cũng có thể tiết lộ những dấu hiệu của sự sống.

Cho đến nay, phương pháp phổ biến nhất là phỏng theo phương pháp phát hiện sự đi qua để nghiên cứu ánh sáng sao, quan sát từ Trái đất, bị ảnh hưởng như thế nào trong kì nhật thực. Ý tưởng tương đối đơn giản: so sánh dữ liệu quang phổ của ánh sáng sao khi hành tinh ngoại ban đầu ở phía trước, sau đó ở phía sau ngôi sao mẹ của nó, theo hướng nhìn của chúng ta.

Kĩ thuật nhật thực hành tinh ngoại như thế này tỏ ra thành công với việc phát hiện hơi nước, carbon dioxide và carbon monoxide trong khí quyển của những hành tinh ngoại kiểu Mộc tinh-nóng HD 189733b và HD 209458b. Tuy nhiên, cho đến nay, những khám phá này chỉ thực hiện được bằng việc sử dụng dữ liệu thu từ kính thiên văn đặt bên ngoài bầu khí quyển xoáy tít của Trái đất, yếu tố có xu hướng làm méo mó sự nhìn của chúng ta.

Nhìn từ Hawaii

Giờ Deroo và các đồng sự đã mang kĩ thuật nhật thực trên xuống dưới mặt đất. Họ đã sử dụng Tổ hợp Kính thiên văn Hồng ngoại (IRTF) 3 m của NASA, đặt trên đỉnh Mauna Kea ở Hawaii, để nghiên cứu ánh sáng phát ra bởi hệ sao đã được quan sát kĩ lưỡng HD 189733. Bằng cách tìm kiếm ánh sáng hồng ngoại – phần quang phổ hiện không được theo dõi bởi những người săn hành tinh có phương tiện đặt ngoài vũ trụ - các nhà nghiên cứu đã sử dụng một kĩ thuật lặp mới để loại bỏ các méo mó do khí quyển.

Quang phổ thu được phù hợp với phổ do kính thiên văn vũ trụ mang lại, xác nhận sự có mặt của hơi nước, carbon dioxide và carbon monoxide. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu còn phát hiện sự có mặt của methane bằng cách quan sát sự phát huỳnh quang, họ đề xuất, khi hành tinh ở gần ngôi sao mẹ của nó – bằng một phần mười khoảng cách giữa Thủy tinh và Mặt trời.

Deroo nói nét đẹp thật sự của kĩ thuật của ông là nó không hạn chế chỉ phát hiện ra những hành tinh lớn kiểu mộc tinh giống như hành tinh này. “Sư mệnh vũ trụ Kepler của NASA sẽ tìm ra những vật thể thật sự tương tự như Trái đất – kĩ thuật mới sẽ cung cấp cho chúng ta một công cụ tuyệt vời để mô tả đặc trưng những hành tinh này”.

Nghiên cứu này công bố trên tờ Nature.

Theo physicsworld.com

Thu điện mặt trời từ vũ trụ chuyển về trái đất

EADS Astrium - một công ty nghiên cứu không gian lớn nhất Châu Âu đang tìm kiếm đối tác để cùng tiến hành thí nghiệm trạm điện năng lượng mặt trời không gian trên quỹ đạo.Đây là một hệ thống vệ tinh được dùng để hấp thụ năng lượng mặt trời, sau đó thông qua một thiết bị la de ...

Thông tin nghiên cứu | Tuesday, 9 March 2010

Có thể săn tìm hành tinh ngoại mà không cần kính thiên văn vũ trụ

Kiến thức Thiên văn học

Nhà thiên văn nghiệp dư

Quan sát bầu trời

Danh nhân thiên văn học

Video & Music

Cửa hàng Thiên văn học

Bài viết mới nhất

Xem nhiều nhất

Hỗ trợ trực tuyến

Liên kết website